С.А. Қасымов – құрметті Ұлттық сыйлықтың иегері

15.02.2024

Назад

2024 жылдың 10 ақпанында Астана қаласында «Халықтың сүйіктісі» («Народный любимец», «National Lovely Person») сыйлығының салтанатты тапсырылуы өтті.
Осы салтанатты жиында Қазақстанның ұлттық бостандығы, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығы үшін күресте зардап шеккен тұлғаларды ақтау және олардың есімдерін мәңгі есте қалдыру бойынша «Қаһармандар» Республикалық қоғамдық қорының Президенті Сабыр Ахметжанұлы Қасымов «Алтын ғасыр» құрметті номинациясы аясында марапатталды.
Жеңімпаздар әлемдік Facebook желісінің парақшалары мен сыйлықтың Lubimec.kz ресми сайтында ашық дауыс беру арқылы таңдалды. 2023 жылы оларға дауыс беруге 200 мыңнан астам адам қатысты.
Әр жылдары өз қызметінде танымал қоғам қайраткерлері, музыканттар, өнер қайраткерлері, спортшылар, құқық қорғаушылар, тележүргізушілер және тағы басқалар ең құрметті, халықтың сүйіктісі ретінде «Халықтың сүйіктісі» сыйлығының лауреаттары атануда. Оларға Құрмет грамотасы мен малахит тұғырында «Like» белгісі бейнеленген эксклюзивті қола мүсінше тапсырылады.
Сыйлықты тапсыру кезінде ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Ерлан Саиров «...Көпшілік Сабыр Ахметжанұлын бұрыннан білетінін айтты. Ол тоталитарлық Кеңес өкіметі тұсында белгілі құқық қорғаушыға айналды, өмірінің ондаған жылдарын осы игі іске арнады, жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын зерттеу мен ақтауды ұйымдастыруға өлшеусіз үлес қосты. Оның бастамасымен және қатысуымен жүздеген мың қуғын-сүргін құрбандары ақталды. Ол Қазақстанның тәуелсіздігі жолында күрескен каһарман-күрескерлердің даңқты есімдерін қалпына келтіруге және оларды саяси тұрғыдан ақтауға белсене қатысты...».
С.А. Қасымов Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Қазақ Орталық Атқару Комитеті мен КАССР Халық Комиссарлар Кеңесінің шаруашылықтарды тәркілеу, социалистік ауыл шаруашылығында қайта құруды күшейту және кулактар мен байларға қарсы күрес туралы үш қаулысын зерделеу жөніндегі комиссия мүшесі болды (1991ж.). Ол комиссияға Жоғарғы Кеңестің депутаты, академик М.Қозыбаев төрағалық еткен болатын.
Ол Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Қазақстандағы Желтоқсан (1986 ж.) көтерілісіне қорытынды баға беру туралы Комиссиясының белсенді мүшесі, осы аталған комиссияның тұжырымдары мен қорытындыларының авторларының бірі болды. Негізінен ол ұсынған жоспар бойынша бұл оқиғалар зерттеліп, түпкілікті қорытындылар жасалды. Ол бірінші Конституциялық Соттың судьясы ретінде жаппай саяси қуғын-сүргінге ұшыраған Желтоқсан оқиғасына қатысушылар бойынша істі дайындап, оны тергеуге қатысты. Осы көтерілістің саяси, тарихи және халықаралық маңызын ғылыми-теориялық тұрғыдан негіздеді.
Көтерілістің 30 жылдығына орай (2016 жыл) отандық және белгілі шетелдік ғалымдардың қатысуымен халықаралық ғылыми-практикалық конференция ұйымдастырды.
Конференцияға 10-нан астам шетелдің тарихи-философия, әлеуметтану, саясаттану мектептерінің өкілдерінен тұратын ғалымдары, соның ішінде 2 академик, 3 ҚР ҰҒА корреспондент мүшесі, 21 ғылым докторы, 20-дан астам ғылым кандидаты секілді жетекші қазақстандық және шетелдік ғалымдар, қоғамтанушылар, сондай-ақ жас зерттеушілер қатысты. Олар өздерінің ғылыми баяндамаларында бұрынғы Кеңес Одағындағы және басқа да елдердегі мыңдаған адамдар тартылған, «Желтоқсан-86» көтерілісінің тарихи және халықаралық маңызына алғаш рет, халықаралық деңгейде жан-жақты және терең баға берді.
1997 жылы Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты кезінде ол қазақ халқының патшалық империяның отаршылдық саясаты мен кеңестік тоталитарлық режимге қарсы ұлт-азаттық күресін зерделеу жөніндегі Сенат Комиссиясыны құру туралы бастама көтерді және оның төрағасы болып тағайындалды. Қазақстанды отарлау туралы патшалы билік пен кеңестік басшылықпен ұлт-азаттық көтерілістерді, наразылықтарды басу туралы мемлекеттік шешімдер мен заңнамалық актілерді зерделу бойынша ауқымды жұмыстар жүргізді. Келесі Парламент шақырылуына С.А.Қасымов мүше ретінде кірмей қалып еді, Комиссия өз жұмысын тоқтатты.
2020 жылы Сабыр Ахметжанұлы Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың 2020 жылғы 24 қарашадағы жарлығымен құрылған Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның Жобалық кеңсесін басқарды. Жобалық кеңсе Мемлекеттік комиссияның ұйымдастырушылық, әдiснамалық, iздестiру-талдау және үйлестiру жұмысын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік комиссия мен өңірлік комиссиялар қызметінің нәтижесінде, 2,6 миллионнан астам құжаттар мен материалдар құпиялылығын жойды, айналымдағы заң аясында 311 мыңнан астам саяси қуғын-сүргін құрбандары ақталды, арнайы ғылыми-теориялық материал жиналды.
2023 жылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі Е.Қариннің жетекшілігімен Мемлекеттік комиссия 52 томдық материалдарды басып шығарды, тағы 20 том басып шығаруға дайындалды, онда бұрын құпияға айналдырылған көптеген фактілер мен материалдар, қуғын-сүргінге ұшырағандардың аты-жөндері, куәлар мен қуғын-сүргін оқиғаларын басынан кешкендердің естеліктері келтірілген. Олардың ұрпақтарының айтқандары, сондай-ақ қуғын-сүргін туралы басқа да құжаттар бар. Құрбандар мен жәбірленушілерді толық құқықтық және саяси ақтау үшін заң жобалары, жаппай саяси қуғын-сүргінге негіз болған нормативтік құқықтық актілерге ғылыми-құқықтық қорытындылар және т.б. әзірленді.
Қазіргі кезде бұл саладағы зерттеулер жалғасып жатыр.
Заң ғылымдарының докторы, проф. Е.М. Абайдiлданов