2022 жылдың қаңтарында «ХХ ғасырдың 20-50 жылдардағы саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның материалдары» сериясынан мұрағат құжаттарының алғашқы жинақтары жарық көрді».

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Ерлан Қарин мемлекеттік комиссия қызметінің қорытындылары туралы сұхбатында атап өткендей, «қуғын-сүргін мәселелерін зерттеу төңірегінде айтарлықтай академиялық және сараптамалық әлеует шоғырланған. Әртүрлі ғалымдар, тіпті жеке командалар бұрын бұл мәселені белсенді түрде зерттеді, бірақ бұл жұмсалған күш-жігер шашыраңқы болды. Сондықтан Мемлекеттік комиссияның басшылығымен қуғын-сүргін тарихын зерттеуге атсалысқан ғылыми-сараптамалық ортаның барлық негізгі өкілдері біріктірілді».

Бұл жұмыстар Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның (2021 жылғы 24 маусымдағы Мемлекеттік комиссия отырысы хаттамасының 3.3 тармағы) және Қазақстан Республикасы Мемлекеттік хатшысының тапсырмасына сәйкес жарияланды. (2021 жылғы 19 тамыздағы хаттаманың 1.1 тармағы).

Бірінші том «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның материалдары (XX ғасырдың 20-50 жж.)» (I том. / Е.Т. Кариннің жалпы редакциясымен. – Нұр-Сұлтан, 2022. – 622 б.) 1920-1950 жылдар аралығындағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргінге негіз болған нормативтік құқықтық актілер мен құжаттарды қамтиды. Құжаттардың едәуір бөлігі алғаш рет жарияланып отыр. Жинаққа енген құпиясы жойылған мұрағат құжаттары жаппай қуғын-сүргін құрбандарының әртүрлі санаттарына қатысты репрессиялық саясаттың құқықтық және саяси негіздерін, нақты тетіктерін зерттеуге мүмкіндік береді. Жабылған қорлар құпиясыздандырылғандықтан саяси қуғын-сүргін туралы материалдарды жариялау жалғасады.

«Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның материалдары (XX ғасырдың 20-50 жж.)» екінші томы (II том. / Е.Т. Кариннің жалпы редакциясымен. – Нұр-Сұлтан, 2022 ж.). – 548 б.) 1920 жылдардың соңы – 1930 жылдардың басындағы Қазақстан тарихы бойынша құжаттар жинағын ұсынады. Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағатының, Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатының және кейбір облыстық мұрағаттардың қорларынан анықталған.

Құжаттардың негізгі бөлігі алғаш рет қуғын-сүргін саясатын әзірлеу мен шаруашылықтан айыру және адамның экономикалық, әлеуметтік-саяси және мәдени құқықтарын толығымен бұзу, жеке меншікті жоюды іске асыру мен оның ерекшеліктерін анықтауға жүзеге асыру мен оның ерекшеліктерін анықтау 

Ұсынылған мұрағат құжаттарының жинақтары әртүрлі мұрағаттық қорлардағы іздестіру және зерттеу жұмыстарын ұйымдастырудың, құжатттарды құпиясыздандырудың және тарихи дереккөздерге талдау жасау нәтижелерінің бірі болып табылады.

Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының Ғылыми кеңесінің ОР 11465470 бағдарламасы бойынша «ХХ ғасырдың 20-50 жылдарындағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін және ақтау үдерістері: бірыңғай деректер базасын құру» атты мұрағаттар жинағы баспаға ұсынылып Қазақстан Республикасы Жоғары білім және Ғылым министрлігі тарапынан қаржылық қолдау көрсетілді.

2022 жылдың маусым айында байлар, кулактар, орта шаруалар мен шаруаларды меншіктерінен айыру туралы статистикалық мәліметтерді жинау мақсатында Өскемен қаласына іссапар болды. Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік мұрағатында және оның бөлімшелерінде тап ретінде жер аудару және жою үшін кулактардың, байлардың және аткамінерлердің тізімдерін жасау бойынша бастапқы деңгейдегі материалдар сақталған.

«ХХ ғасырдың 20-50 жылдардағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін және және ақтау үдерістері: бірыңғай деректер базасын құру» бағдарламасы бойынша 2022 жылы 12 маусым мен 24 маусым аралығында тарих ғылымдарының докторы, профессор Жәкішева Сәуле Әукенқызы Шымкент және Кентау қалаларына, Бәйдібекке (Шаян ауылы), Ордабасына (Темірлановка ауылы) және Түркістан облысы Созақ (Шолақ-Қорған ауылы) аудандарына іссапар жасады.

2022 жылдың 27 сәуірі мен 9 мамыры аралығында тарих ғылымдарының докторы, профессор Мұсағалиева Арайлым Сәбитқызы Атырау облысының мемлекеттік мұрағатына ХХ ғасырдың 20-50 жылдарындағы жаппай саяси репрессиялар және ақтау үдерістері: бірыңғай деректер базасын құру» ғылыми жобасына қатысты ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу мақсатында іссапарға барды.