С 27 апреля по 09 мая 2022 года состоялась командировка доктора исторических наук, профессора Мусагалиевой Арайлым Сабитовны в Государственный архив Атырауской области по выполнению научно-исследовательских услуг по реализации проекта «Массовые политические репрессии в Казахстане в 20-50-х гг. XX в. и процессы реабилитации: создание единой базы данных».

«ХХ ғасырдың 20-50 жылдардағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін және ақтау процестері: бірыңғай деректер базасын құру» OR11465470 ғылыми бағдарламасы бойынша 2022 жылдың 27 сәуірі мен 09 мамыры аралығында тарих ғылымдарының докторы, профессор Мұсағалиева Арайлым Сәбитқызы Атырау облысының мемлекеттік мұрағатында ғылыми-зерттеу қызметін атқару мақсатында іссапармен болды.

Сапар барысында осы мұрағат қорларымен жұмыс жүргізіліп, онда 372 көтерілісті басу кезінде осы көтерілістерге қатысқаны және қолдағаны үшін соттан тыс және сот органдары тарапынан қуғын-сүргінге ұшырағандар ретінде сотсыз және тергеусіз атылған саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы материалдар жинақтау бойынша мұрағаттық құжаттар анықталды.

Бұл облыстық мұрағатта Гурьев облыстық халық депутаттары кеңесінің 1932-1936 жылдардағы құжаттары сақталған. Атырау облысының мемлекеттік мұрағатында мынадай қорлар зерттелді: № 1б – Қазақстан Компартиясы Гурьев облыстық комитеті, Гурьев қ.; № 2б - ВЛКСМ Гурьев округтік комитеті, Гурьев қаласы; № 3 – Гурьев округтік жұмысшы, шаруа және қызыл әскер депутаттары Кеңестері атқару комитеті, Гурьев қаласы, № 2214 – Гурьев обылысы бойынша КСРО Дайындау халық комиссариаты қорлары.

Іссапар барысында Құрманғазы аудандық мемлекеттік мұрағатының материалдары зерделенді. Бұл мұрағаттан мынадай қорлар табылды: Гурьев округі Кеңестерінің Теңіз аудандық атқару комитеті, Теңіз аудандық жұмысшы, шаруа, қызыл әскер және казак депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің қорлары.

Гурьев округі 1928 жылы құрылды, 1929 жылы орталығы Форт-Александровский қаласы болған Маңғыстау ауданы таратылған Адай округінен Гурьев округына берілді. Гурьев округіне Доссор, Жилокоса, Еспол, Қызыл-қоға, Новобогатин, Жаманқала, Маңғыстау аудандары, сондай-ақ Петропавл, Қарағанды ​​қалалары кірді. Гурьев қаласы 1936 жылдың 5 желтоқсанына дейін кең байтақ Гурьев облысының орталығы болды. Сондықтан Батыс Қазақстандағы 372 көтерілісті басу кезінде сотсыз, тергеусіз атылған саяси қуғын-сүргін құрбандарын анықтау бойынша бұл қордың құжаттарын зерттеу өте маңызды болды.

Жұмыс барысында Қазақстанның батыс облыстарының (Атырау, Маңғыстау, Орал) өңірлік комиссияларымен жұмыс жоспарланды. 1929-1931 жылдардағы көтерілістерді зерттеуге арналған негізгі еңбекті Маңғыстау облысының аймақтық комиссиясы жасады. Бүкілодақтық коммунистік партия Гурьев аудандық комитетінің, Гурьев аудандық жұмысшы, қызыл әскер депутаттары Кеңестері атқару комитетінің қорларынан Батыс Қазақстандағы көтерілістер мен жаппай шерулер туралы құжаттар табылды.

Сондай-ақ іссапар барысында Батыс Қазақстан облысы бойынша өңірлік комиссияның жұмысы сараланды. Оларға Батыс Қазақстандағы көтерілістер мен наразылықтар туралы ғылыми мақалалар жариялау және статистикалық мәліметтерді анықтау тапсырмалары берілді. Батыс Қазақстан облысы бойынша облыстық комиссия мүшелері осы өңірдегі халық көтерілістері мен наразылықтар туралы көптеген мақалалар дайындады.

372 көтерілісті басу кезінде сотсыз, тергеусіз атылған саяси қуғын-сүргін құрбандары тақырыбымен Атырау облысының аймақтық комиссиясы мүлдем жұмыс жасамай отыр. Жобалық кеңсеге № 2 облыстық комиссияның құрамын өзгерту туралы өтініш жасалды.

Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау бойынша

Мемлекеттік комиссияның Жұмыс тобының мүшесі,

тарих ғылымдарының докторы, профессор Мұсағалиева А.С.