9 желтоқсанда Атырауда Мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаев Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналған салтанатты іс-шараға қатысып Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде орналасқан Саяси қуғын сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі өңірлік комиссиясының Жобалық кеңсесіне келді. 

9 желтоқсанда Атырауда Мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаев Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналған салтанатты іс-шараға қатысып Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде орналасқан Саяси қуғын сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі өңірлік комиссиясының Жобалық кеңсесіне келді. Саяси қуғын сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссиясы жұмысына басшылық ететін Қырымбек Көшербаев Атырау облыстық комиссияның жұмысымен танысты.

          Кіріспе сөзінде өңірлік комиссиясы төрайымы, облыс әкімінің орынбасары Бақытгүл Хаменова Мемлекет басшысының Жарлығын тиімді іске асыру және саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі аймақтық комиссиясының жұмысын белсенді атқару үшін облыс басшылығы тарапынан қажетті жағдай жасалғанын айтып берді. Белгіленген бірнеше нақты міндеттер бойынша барлығы 29 ғалым мен сарапшылардан құрылған 8 жұмыс тобы жан-жақты шараларды жасап жатыр.      

          Мемлекеттік хатшыға университетіміздегі өңірлік комиссиясы Жобалық кеңсенің нақты атқарылған жүмыстарымен таныстыра келе, кеңсе жетекшісі, Қазақстан халқы Ассамблеясы институтының директоры, Мемлекеттік және Атырау облыстық комиссиялары жұмыс топтарының өкілі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Жанна Қыдыралина облыс әкімі аппараты мен университет басшылығының қолдауымен өңірлік комиссия жұмысы жартыжылда жанданып келеді деп айтты. Жұмыс топтары құрамындағы университетіміздің 16 тарихшы, философ ғалымдарына барлық жағдай жасалған, олардың жалақысы сақтала отырып, оқу жүктемелері азайтылды. Ғалымдар еліміздің орталық және аймақтық архивтерінде белсенді ізденіс мен зерттеу жүргізіп мыңдаған істерді тексеріп зерделеді. Олардың қатарында  зобалаң жылдары Гурьев облысында арнайы қоныстану режимде, жер аударылуда болған әртүрлі мемлекеттік құдалау санаттары бойынша 3 мыңға жақын адамдардың істері, Гурьев облысының тумалары, екінші дүниежүзілік соғыс тұтқындары, неміс армиясының Түркістан легионерлері болған 3,5 астам - 4 мың адамдардың істері мен фильтрациялық тексеру, трофейлік карточкалары зерттелді. Сондай-ақ, 1943-1945 жж. Гурьев қаласында ГУАС НКВД құрылыс басқармасынының одақтық мұнай-өндіру зауытын салуға жұмылдырылған еңбек армиясында 50 ұлттан 12,5 мың спецпереселендердің құпия құжаттары зерттелуде.

            Университет ғалымдары, комиссия мүшелері, ҚР Бас прокуратурасы Атырау облысы бойынша арнайы құқықтық статистика және есеп Басқармасының архивінде саяси репрессиялар бойынша 500 құпия архивтіқ істерді анықтап, оларды құпиясыздандыру қажет туралы сараптамалық қорытынды дайындады.

    1993 ж. Заңнан кейін 400 дей ақтауға болмайтын деп белгіленген азаматтардың  карточкалары мен істері (көбінесе архивтік қылмыстық істері жоғалған себептерінен шешімдер бұрыңғы қалпында қалған) қайта зерттеліп жатыр.

         Өңірлік комиссия және оның жұмысшы топ мүшелері облыстың барлығы 7 аудандарға  экспедицияларға  шығып халықпен кездесіп жатыр. 

      Мемлекеттік комиссияға, оның Жобалық кеңсесіне, ҚР БҒМ Ғылым Комитетіне университеттің ғалымдары арасынан Мемлекеттік және аймақтық комиссия жұмысшы топтарының өкілдері идеологиялық репрессиялар, кеңес тоталитарлық жүйеге наразылық көрсеткен протестік топтар, ұйымдар, Алаш қозғалысына саяси баға беру және ақтау мәселелері, т.б. бойынша 7 талдау анықтамалар, тарихи шолулар, ақпараттар берді.

     Атқарылып жатқан жұмысты жұртшылыққа таныту үшін республикалық және аймақтық БАҚта, әлеуметтік желілерде тиісті шаралар кеңінен ұйымдастырылып жатыр. Әр бейсенбі сайын кеңседе халықпен кездесу күндер өтеді.Сондай-ақ саяси қуғын-сүргін құрбандары туралы мәліметтер бірыңғай республикалық электронды базасын жасақтау жұмысына жиналған ақпараттар жүйеленіп жинақталып жатыр. Келесі жылға халқымыздың тарихындағы қасіретті кезең, тарихи әділдікті қалпына саяси қуғын сүргін құрбандары, мемлекеттік қайраткерлер, ел Тәуелсіздігі үшін күрескен тұлғалар, топтар мен ұйымддар жаңа монографиялар, жинақтар шығару көзделіп отыр. Жұмыс әлі де жалғасуда деп, Жанна Қыдыралина  қорытындылады. Қырымбек Көшербаев өз сөзінде Мемлекеттік комиссиясының жұмысы кең ауқымды, әлі де көп шаралар жоспарланып отыр деді. Бұл қоғамға маңызды жұмысты атқару үшін мемлекет колдау  алдағы уақытта да жалғасын табады. Елімізде Ұлттық жад институтын құру мәселесі қарастырылып жатыр. Ғалымдарымыздың қасіретті жылдар тарихының бұрын ашылмаған беттері туралы жаңа ғылыми еңбектер, монографиялар, ғылыми жобалар қажеттігіне ерекше мән берді. 23 желтоқсанда болатын Мемлекеттік комиссияның кезекті отырысында біраз мәселелер талқыланады деп атап өтті.

      Мемлекеттік хатшының айтуынша, Мемлекеттік комиссияның басты міндеті – кеңестік кезеңдегі саяси қуғын-сүргін құрбандарының барлық санаттарына қатысты тарихи әділеттілікті толық қалпына келтіру. Барлық зансыз кудаланған адамдар ақталмай комиссия жұмысы аяқталмайды.

                                                                                                                Жанна Қыдыралина,

                                                                                                                тарих ғылымдарының докторы, профессор