2023 жылғы 29 мамырда Қарағанды қаласында саяси қуғын-сүргін және жаппай ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай «ХХ ғасырдың 20-50-жылдарындағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін тарихы: жаңа мұрағаттық деректер мен зерттеулер» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.
   Аталған конференция Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің тарих факультетінде Қарағанды облысының ішкі саясат басқармасы және «Қоғамдық келісім» КММ-мен бірлесіп, ұлттық бірлікті нығайту және тарихи жадыны жаңғырту мақсатында өткізілді.
   Конференцияға Қарағанды облысының этномәдени бірлестіктерінің басшылары, қоғам қайраткерлері, Қарағанды облысының Қазақстан халқы Ассамблеясының ғылыми-сараптамалық тобының мүшелері, ғалымдар, докторанттар, магистранттар және осы тақырыпқа қызығушылық танытқандар қатысты.
   Конференцияны Қарағанды облысы ішкі саясат басқармасының басшысы Н.Р. Бикенов және басқарма төрағасы - академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің ректоры, «Карлаг: Болашақ үшін естелік» жобасының авторы, ғылыми жетекшісі Н.О. Дулатбековтың баяндамалары ашты.
   Конференцияда келесі бағыттар бойынша өзекті ғылыми мәселелер талқыланды:
   - Қазақстандағы сталиндік кезең: тарихнама және деректанудың өзекті мәселелері.
   - 1920-1950 жылдардағы Қазақстан аумағындағы саяси қуғын-сүргін (жаңа мұрағаттық деректер негізінде).
   - Қазақстандағы саяси қуғын-сүргіннің ерекшеліктері және қуғын-сүргін құрбандарын толық құқықтық және саяси ақтаудың ғылыми-әдістемелік мәселелері.
   - Қазақстан территориясындағы сталиндік лагерьлердің пайда болу тарихы мен жер аудару мәселелері: теориялық талдау.
   Конференция басында авторлары мен құрастырушылары Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ​​университетінің ғалымдары дайындаған «1920-1950 жылдардағы Орталық Қазақстандағы қуғын-сүргін» мұрағаттық құжаттар мен материалдар жинағының тұсаукесері өтті.
   Конференцияның пленарлық отырысында «Қазақстандық түзеу-еңбек лагерлері: тұтқындарды құру және ұстау кезеңдері» тақырыбында т.ғ.д., Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің профессоры, саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның мүшесі З.Г. Сақтағанова баяндама жасады. Зәуреш Ғалымжанқызы орасан зор талдамалық қызмет негізіндегі Қазақстан аумағындағы ГУЛАГ лагерлерін кезеңдеудің авторлық нұсқасын әзірлеп, 1920-1950 жылдардағы Қазақстандық лагерлердің динамикасын ұсынды. Сондай-ақ конференцияға қатысушылар мен қонақтарға жұмыс принципі көрсетілген өзекті мазмұны бар лагерлердің интерактивті картасы бойынша қажырлы жұмысы көрсетілді.
   Шетелдік ғалымдар Деннингхаус В. (Гамбург университеті жанындағы Нордост-институты, Германия) «Адалдық аумағы: БКП(б) Орталық Комитетінің Саяси бюросы және 1930 жылдардағы Батыстың ұлттық азшылықтарын депортациялау» және Берталан Дудастың (ХХ ғасыр институты (Орталық және Шығыс Еуропа тарихы мен қоғамын зерттеу қоры), Венгрия) «Террор үйі музейі және кейінгі коммунистік Венгриядағы жад саясаты» баяндамалары ерекше назар аударуға тұрарлық болды.
   «КСРО НКВД Теміржол құрылысы лагерлерінің бас басқармасы № 4 көмір разрезін салу кезіндегі еңбек қорының жағдайы» тақырыбындағы баяндаманы аз зерттелген мұрағаттық деректер негізінде жалпы білім беру пәндері кафедрасының меңгерушісі, саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның мүшесі А.У. Илясова ұсынды. Әлия Бекежанқызы университеттің тарих факультетінің Ғылыми кітапханасына қуғын-сүргінге ұшыраған ғалым, педагог, зерттеуші, Орталық Қазақстандағы альпинизм мен туризмнің негізін қалаушы Н.В.Пагануцци туралы басылымды тапсырды.
   Конференция тарихи жадыны сақтау бойынша өзекті зерттеулерді белгілеп, Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін тарихын терең зерделеу критерийлерін айқындауда, сондай-ақ Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның Жобалық кеңсесімен бірлесіп Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты дайындаған (http://www.e-memory.kz/) «Саяси қуғын-сүргін құрбандары-Қазақстандықтардың бірыңғай деректер базасы» электрондық порталын толықтыруда тұжырымдамалық бағыттарды анықтауға мүмкіндік берді.