«ХХ ғасырдың 20-50 жылдардағы Қазақстандағы жаппай саяси қуғын-сүргін және ақтау процестері: бірыңғай деректер базасын құру» OR11465470 ғылыми бағдарламасы (Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты) бойынша тарих ғылымдарының докторы Сақтағанова З.Г. (Бөкетов атындағы ҚарМУ) 2022 жылғы 14 маусым мен 30 маусым аралығында Мәскеу қаласында ғылыми іссапарда болып, Ресей Федерациясының Мемлекеттік мұрағатында іздестіру жұмыстары жүргізілді.

Іссапардың мақсаты «НКВД ГУЛАГ-тың 26 ​​лагерінде болған, ақталмаған қазақстандықтарды – қуғынға ұшырап, зардап шеккендерді, сондай-ақ олардың отбасы мүшелерін ақтау бойынша ұсыныстарды дайындау» бағыты бойынша материалдарды зерделеу болды.

Іссапар аясында ГАРФ-дағы қазақ ГУЛАГ лагерлері туралы құжаттарды іздеу, сондай-ақ Қазақстан аумағында орналасқан ГУЛАГ лагерлері туралы мұрағат материалдарын жинақтау жұмыстары жүргізілді.

«КСРО Ішкі істер министрлігінің бас бостандығынан айыру орындарының бас басқармасы (ГУМЗ)» қоры (1930-1960 жж.) зерттелді. Бұл қорда КСРО-дағы мәжбүрлі еңбекпен түзеу лагерлерінің тарихына қатысты мұрағаттық құжаттар мен қазақстандық лагерьлер туралы материалдар қарастырылды. Анықталған және зерттелген бірқатар материалдар іріктеліп, олардың фотокөшірмелері алынды. Мұрағат істері ішінде бұйрықтар, әкімшілік және нұсқау материалдары бар істер зерделенді.

Жұмыс барысында Провинск, Астраханск, Қарағанды, Жезқазған, Санды, Степной және басқа да ГУЛАГ мәжбүрлі еңбек лагерлері туралы материалдары бар мұрағат істері қызығушылық тудырды. Бұл лагерьлердің әр жылдардағы мұрағат істерінің материалдары зерттеліп, іріктеліп алынды.

ГАРФ-те мұрағаттық құжаттармен жұмыс істеудің бірқатар ерекшеліктері бар. Мысалы, шығарылатын файлдардың санына және қаралған беттердің көлеміне шектеулер бар болғандықтан, қазақстандық лагерьлер бойынша материалдарды іздеу жалпы КСРО ГУЛАГ-ындағы мұрағат істерінен таңдалды. ГУЛАГ-тың бүкіл қоры (Ф.Р-9414) микрофильмге түсіріліп, жұмыс арнайы техникада жүргізілді.

Жалпы, ауқымды жұмыстар атқарылып, іссапар нәтижесінде көптеген мұрағаттық істердің фрагменттерінің көшірмелері жасалды, зерттелген істердің тізбегі жасалып, электронды түрде суретке түсірілген материалдар Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты мен Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның жобалық Кеңсесіне тапсырылды. Археографиялық экспедиция нәтижесінде жиналған материал болашақта бұл материалдарды зерттеу жұмыстарына пайдалануға мүмкіндік береді.

Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау бойынша

Мемлекеттік комиссияның Жұмыс тобының мүшесі,

тарих ғылымдарының докторы, профессор Сақтағанова З.Г.

05 шілде, 2022 жыл