«Белдеуде бұзау қалмасын!» ұранымен байлардың малын кәмпескелеп, өздерін жер аударды.
Қазақ даласын аштық жайлаған жылдары халықтың бір бөлігі туған жерден тамыр үзбей отырса, енді бірі бас сауғалап, дән іздеп кетті. Әбден ашыққан халық кепкен тері-терсекті суға қайнатып, нілін ішетін, теріні таңдайға басатын. Ол бергі жағы, жантүршігерлік оқиғаларды да құлағымыз шалып жүр. Ескі көздердің естеліктері айтылмай жүрген жоқ, ал шаң басып жатқан көне құжаттар не дейді? Осы ойдың жетегінде облыстық архивтің есігін қақтық. Облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасына қарасты мемлекеттік архив мекемесінің директоры Самат Рахметовтің айтуынша, ашаршылық құрбандарына қатысты мұраны зерттеу жұмыстары енді басталған. Шындығында, шаңы бір қағылмаған құжаттар осылар. Бұдан былай, тарихшылар жүйелі жұмыс жүргізіп, жыл соңына қарай қорытындысын бөліспек. Нәубет жылдары «шықпа, жаным, шықпаның» күйін кешкен қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі жалпылама айтылғанымен, облыс бойынша нақты цифрлар, дөп басқан деректер жоқтың қасы еді. Аймақтағы зұлмат жылдарды зерттей бастаған тарих ғылымдарының кандидаты, Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің доценті Раушан Айдарбаева жинақтап қойған азды-көпті деректерімен бөлісті.